KLERI KATOLIK SHQIPTAR NGA HISTORIA NĂ‹ MEFSHTĂ‹SI
Nga Kolec P. Traboini
Kleri Katolik Shqiptar qĂ« ka njĂ« emĂ«r tĂ« madh nĂ« historinĂ« e ShqipĂ«risĂ« pĂ«r kontributet nĂ« mbrojtjen e shqiptareve nga asimilimi i plotĂ« prej pushtuesve shekullore, sot shfaqet nĂ« nivelin mĂ« tĂ« ultĂ« tĂ« veprimtarisĂ« sĂ« vet baritore. Keqardhje Ă«shtĂ« tĂ« shprehem kĂ«shtu, por realitetit nuk kemi çfarĂ« ti bĂ«jmĂ«. Niveli i punĂ«ve baritore ndĂ«r besimtarĂ«t katolikĂ« shqiptarĂ« Ă«shtĂ« thuajse i pandjeshĂ«m dhe mĂ« i ultĂ« se sa nĂ« kohĂ«n e pushtimin 450 vjeçar osman ku shumĂ« priftĂ«rinjve u ka ikur koka apo janĂ« varur nĂ« litar pikĂ«risht pĂ«r pĂ«rkushtimin e tyre nĂ« kauzĂ« tĂ« shqiptarisĂ«. Shembuj tĂ« dĂ«nimeve drakoniane janĂ« tĂ« shumtĂ«, por dhe guximi i meshtarĂ«ve ka qenĂ« i paepur. Sot klerikĂ«t tanĂ« katolikĂ« nuk kanĂ« as guximin tĂ« protestojnĂ«, as tĂ« shtrojnĂ« pyetjen publike se pse njĂ« rrugĂ« nĂ« TiranĂ« mban emrin e vrasĂ«sit tĂ« 2 prej 38 meshtarĂ«ve tĂ« shpallur martirĂ« nga Selia e ShenjtĂ«, Dom AleksandĂ«r Sirdanit dhe Dom PjetĂ«r Çunit me 31 korrik 1948 nĂ« Koplik. Pse pra u bĂ«ni martirizimin viktimave dhe nuk protestoni qĂ« emri i vrasĂ«sit tĂ« tyre ti hiqet njĂ« rruge nĂ« kryeqytetin shqiptar. Pse ju meshtarĂ«t tanĂ« tĂ« nderuar pranoni ti takoni kĂ«ta qeveritar tĂ« paskrupullt qĂ« i kanĂ« venĂ« apo e kanĂ« mbajtur me dekada atĂ« emĂ«r vrasĂ«si dhe nga ana tjetĂ«r duke u jargavitur vrapojnĂ« tĂ« takojnĂ« PapĂ«n, por edhe juve klerikĂ«ve shqiptarĂ«, duke ju mashtruar nĂ« njĂ«qind mĂ«nyra. Ju meshtarĂ«t katolike, veçmas ju qĂ« drejtoni komunitetin besimtar shfaqeni tĂ« mefshtĂ«, me njĂ« tolerance tĂ« stisur madje deri nĂ« shpĂ«rfytyrim, kur duhet tĂ« protestonit dhe detyronit kĂ«ta qeveritarĂ« tĂ« paskrupullt tĂ« zhduknin nga rrugĂ«t tĂ« paktĂ«n emrat e vrasĂ«sve tĂ« meshtarĂ«ve katolikĂ«. E papranueshme kjo mefshtĂ«si dhe kjo bashkĂ«jetesĂ« me imazhet e kriminelĂ«ve nĂ«pĂ«r rrugĂ«t e ShqipĂ«risĂ«. Dua t’u kujtoj, mĂ« shumĂ« lexuesve se sa ju se, edhe pse ishim nĂ« diktaturĂ« komuniste priftĂ«rinjtĂ« nĂ« ShkodĂ«r, jezuitĂ« e françeskane, nĂ« vitet 50-60 deri sa institucionet fetare u mbyllĂ«n me dhunĂ« nga komunistĂ«t, ishin shumĂ« aktivĂ« e tĂ« lidhur me popullin. Aq shumĂ« ndikim e simpati kishin nĂ« popull, sa pĂ«r Krishtlindje, por mĂ« shumĂ« pĂ«r PashkĂ«, nĂ« fĂ«mini kam parĂ« tĂ« vinin nĂ« KishĂ«n e Madhe Katedrale edhe gra e burra myslimanĂ«. Mesa duket qĂ«ndresa qĂ« po i bĂ«nin meshtarĂ«t katolikĂ« udhĂ«heqjes dhe dhunĂ«s komuniste kishte ngjallur simpati edhe tek njerĂ«zit e besimeve tĂ« tjera. Dua te jap njĂ« shembull nga libri im "Saga Idromeno" botim i vitit 2021, f. 133. " ...mbledhja u organizua nĂ« vitin 1967 tek shkolla Pyjore pĂ«r demaskimin e Imzot ÇobĂ«s. Si kudo ndĂ«r ato mbledhje nuk munguan as shpifĂ«sit e spiunĂ«t, ku mbas duartrokitjeve tĂ« tyre, klerikĂ«t arrestoheshin e u viheshin prangat nga punonjĂ«sit e Sigurimit tĂ« Shtetit qĂ« gjendeshin nĂ« sallĂ« tĂ« veshur civilĂ«. Por, krejt ndryshe ndodhi me Imz. Ernest ÇobĂ«n. Kur Ă«shtĂ« pĂ«rgatitĂ« terreni pĂ«r arrestim nĂ« atĂ« mbledhje, Ă«shtĂ« çuar nĂ« kĂ«mbĂ« shoferi trim DedĂ« Gjushi dhe deklaroi: “Sot nji kĂ«tu, nuk guxon kush me i vue prangat Imzot ÇobĂ«s!” dhe mĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« arrestimi nuk ndodhi siç kishin planifikuar. Akti i DedĂ« Gjushit mesa duket i tronditi ideatorĂ«t e arrestimit nga frika e reagimit publik. Respekti i shkodranĂ«ve pĂ«r Monsinjor Ernest ÇobĂ«n mund tĂ« tregohet nĂ«pĂ«rmjet njĂ« shembulli tjetĂ«r mbresĂ«lĂ«nĂ«s. Kinse pĂ«r tĂ« gjetur njĂ« shkak pĂ«r mbylljen e kishave nĂ« ShkodĂ«r, Sigurimi i Shtetit nisi tĂ« kĂ«rkonte shpifĂ«s nĂ«pĂ«r qytet e shtĂ«pi pĂ«r shtĂ«pi kundĂ«r Imz. ÇobĂ«s dhe disa klerikĂ«ve tĂ« njohur. Kur ia kĂ«rkuan kĂ«tĂ« gjĂ« njĂ« gruaje myslimane, Adile Ashikja, ajo pa i lĂ«nĂ« kohĂ« vetes pĂ«r t’u menduar ua pĂ«rplasi: “Kam shkue me lypĂ« tek Ai paret e bukĂ«s dhe Ai mĂ« dha ma shumĂ« se i kĂ«rkova....Ju sot, kĂ«rkoni qĂ« bukĂ«n qĂ« mĂ« fali, me ia shpĂ«rblye me shpifje! Ai asht kenĂ« dhe mbetĂ«t pĂ«r mue njĂ« meshtar i nderuem i fesĂ« katolike nĂ« ShkodĂ«r!” KĂ«shtu ishin meshtarĂ«t tanĂ«. Kishin hyrĂ« jo nĂ« shtĂ«pitĂ« por nĂ« zĂ«mrat e njerĂ«zve. E tash mjerisht pak kush po i njeh. QĂ« tĂ« mos krijohet pĂ«rshtypja e njĂ« tabloje krejt te zezĂ« duam tĂ« vĂ«mĂ« nĂ« dukje se shembuj tĂ« admirueshĂ«m ka. Padyshim dy figura spikatin, Dom Nik-Ukgjini me studime, por edhe me rindĂ«rtimin e KishĂ«s se Ndre MjedĂ«s nĂ« KukĂ«l, njĂ« mrekulli kjo, por edhe Dom Gjergj Meta me analizat e tij nĂ« median shqiptare ku prek tema e trajton fenomene, qĂ« pĂ«rbĂ«jnĂ« shqetĂ«sim nĂ« shoqĂ«rinĂ« shqiptare fort e turbulluar. Dhe kĂ«to ndiqen me shumĂ« simpati nga qytetarĂ«t shqiptar, qĂ« ta themi hapur pa dallim besimi. JanĂ« nĂ« rrugĂ«n e hapur aq mrekullisht nga Luigj Gurakuqi dhe Gjergj Fishta tĂ« cilĂ«t admiroheshin njĂ«soj si nga katolikĂ«t, myslimanĂ«t dhe orthodoksĂ«t. MirĂ«po qĂ« tĂ« krijohet kjo frymĂ« duhet qĂ«ndruar mĂ« pranĂ« njerĂ«zve dhe duhet menduar pĂ«r njĂ« kategori tĂ« popullsisĂ«, mĂ« vitalja e qĂ« shpesh janĂ« indiferent ndaj religjioneve, tĂ« rinjtĂ«. A dimĂ« si ti afrojmĂ« ata? Dhe si e ndjejnĂ« veten ata nĂ« shtĂ«pitĂ« e perĂ«ndisĂ«. KĂ«to vatra besimi a janĂ« qendra interesante apo tĂ« zymta si azile pleqsh? Kam marrĂ« pjesĂ« vitin e kaluar nĂ« njĂ« koncert me muzikĂ« klasike nĂ« KishĂ«n Katolike nĂ« rrugĂ«n e KavajĂ«s nĂ« TiranĂ« dhe ishte njĂ« gjĂ« e bukur. Kishin ardhur djem dhe vajza tĂ« reja dhe ato e dominonin auditorin. U dha nja koncert nĂ« KishĂ«n Orthodokse, Katedrale nĂ« TiranĂ«. Shkova dhe aty, u ndjeva si tĂ« isha nĂ« Teatrin e OperĂ«s dhe baletit sepse salla e koncerteve ishte e re dhe e bukur. Po sa mendojmĂ« ne qĂ« objektet e kultit t’i pĂ«rshtatim nĂ« atĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« njerĂ«zit tĂ« vinĂ« me kĂ«naqĂ«si e tĂ« ndjehen mirĂ«? NĂ« rrugĂ«n e KavajĂ«s kisha po krijon mjedise pĂ«r tu bĂ«rĂ« edhe si njĂ« qendĂ«r kulturore baritore dhe kjo Ă«shtĂ« pĂ«r t’u pĂ«rshĂ«ndetur. Po a do tĂ« ketĂ« sallĂ« koncertesh ku tĂ« dĂ«gjojmĂ« muzikĂ« klasike qĂ« ta themi hapur zanafillĂ«n muzika klasike e ka pasur ndĂ«r kisha. Albinoni ka qenĂ« njĂ« prift organist. Dhe muzika e tij Ă«shtĂ« e pĂ«rsosur. Kush nuk do tĂ« dĂ«shironte tĂ« vinte e tĂ« dĂ«gjonte muzikĂ« nga Albinon, Pachelbel, Bah, Hajden, Shubert, Moxart, Shopen, List, Bet'hoven e tĂ« tjerĂ«. Ka shumĂ« gjĂ«ra qĂ« nuk venĂ« ashtu siç dĂ«shirojmĂ«, por tĂ« paktĂ«n tĂ« pĂ«rpiqemi sa mundemi pĂ«r tua bĂ«rĂ« njerĂ«zve jetĂ«n me tĂ« gĂ«zuar dhe institucioni qĂ« ka misionin pĂ«r t’u kujdesur pĂ«r shpirtrat njerĂ«zorĂ« mund e duhet ta bĂ«jnĂ« ketĂ« sa mĂ« mirĂ« tĂ« jetĂ« e mundur. Dhe tĂ« kenĂ« kujdes nga kthetrat e pushtetarĂ«ve, tĂ« cilĂ«t i kanĂ« humbur lidhjet me popullin. T’u rrinĂ« sa me larg sepse do tĂ« ishte fatale nĂ«se populli, besimtarĂ«t shohin tĂ« jeni luajal me ata qĂ« ushtrojnĂ« njĂ« pushtet tĂ« dhunshĂ«m e janĂ« grabitqarĂ« tĂ« pasurive tĂ« popullit. Mos i pranoni ata shtetarĂ« apo nĂ«punĂ«s qĂ« vinĂ« nĂ« KishĂ« me makina 200 mijĂ« euro kur populli vuan, apo unaza, varĂ«se apo çanta 20 rroga mujore rroga tĂ« njĂ« punĂ«tori tĂ« cilit i rrezikohet edhe jeta nĂ« punĂ« ndĂ«rsa qĂ« ata nĂ« pushtet vjedhin hapur nĂ«pĂ«rmjet lidhjeve me oligarkĂ«t e bandat kriminale. Po e bĂ«tĂ« kĂ«tĂ«, po u plekset me miklimet e pushtetarĂ«ve hajdute, njerĂ«zit do t’ju shohin ftohtĂ« e do tĂ« thonĂ« se edhe ata (pra ju), janĂ« pjesĂ« dhe nĂ« aleancĂ« me kastĂ«n mbrapsht qeverisĂ«se qĂ« e rrjep popullin e vet dhe kĂ«sisoj besimtarĂ«t do t’ju braktisin e do t’i lĂ«nĂ« shkret tempujt tuaj.
© k.p.traboini 2021
Foto:
Kisha e Ndre Mjedës në Kukël e rikonstrukturuar nën kujdesin e meshtarit e studiuesit Dom Nik-Ukgjini.
