22 July 2024

Gjuha Shqipe pa gegnishten asht si një skelet pa mish - nga K. P. Traboini


GJUHA SHQIPE PA GEGNISHTËN ASHT SI NJI SKELET PA MISH.

Letër e një gege për Ymerin e tosknisë përreth një shkrimi, që hamadreq oren, nuk vlen asnji lek.

Nga K. P. Traboini 

Allahile, o Ymer Nurka, a u lodhe ndopak? Gjithë kjo vapë korriku nuk mund njeriu me lexue aq bjerrakot sa ti ke thanë tue e mallkue Gegnishten, e jo ma me shkrue aq gjatë si me shkue prej Baçallekut te Ura e Mesit në zheg të vapës nën 40 gradë. Ti kjosh. Veç je lodh kot se asgja të re nuk ke thanë. Veç ke stigmatuzue do gegë shkodranë që ankohen se fjalët e babës nuk janë në fjalorin e Kostallaraqit, që mos pastë dritë atje ku asht, se ka kenë kryekallamari i Diktatorit në Gjuhësi, ku qe besa, ka veprue si kasap. Po aty te Kostallaraqi a e gjen kund fjalën Nanë. Askund. Po fjalën e parë të "Iliadës" së Homerit, Mëni, gegnishte kjo, a e gjen ndokund? Askund. Sepse duhej çrrënjos Gegnishta. Në vend të fjalës hyjnore Nanë u vu Nënë sikur të kishim të bajmë me nene lisi e jo ajo që të mëkon me tamël gjini. Ja si e fillon mbrapshtinë tande antigegë:

"Sot me shume se kurre, po shikojme nje “kthimvemendje” te dialekti Gegë. Në fakt thjesht artikulohen pakenaqesi, te cilat perpiqen te trasmetohen qellimisht në publik, per te sjelle nje lloj perçarjeje Jug-Veri. Domosdo armiqte e kombit punojne ne nje forme, a ne nje tjeter."


Kështu the ti. Tash le të hapin tefterër se sfida jote është e pa cipë. Po kujt i thua ti armiq, mor Nurka i vogël? A e di historinë e Gegnisë, historinë e Malësisë? Po na thuaj diçka për paraardhësit e tu që të bindemi se ti ke atribute të cilësosh gegët tradhëtarë. Veç fol, të vëmë në këngë trimëritë e sojit tënd, se gegët dinë të këndojnë si në legjenda. Po kush po ta sjell ty përçarjen Jug-Veri?! Të ka zanë vapa e nuk po di çka flet, o Ymer Aga.
Historitë trimërore të malësorëve, por edhe shkodranëve e mbar Gegnisë janë aq madhështore sa ti me bërbëlitjet e tua je një mizë vere. Një shushurimë. Apo një zhuzhakëri.
Dhe më tej, ti e bën përsheshin në kazan kur thua e çfarë nuk thua duke ua varë brekët në gardh gegëve:

"Ndersa sot - thotë ky Nurka i vogël- dalin disa tipa dhe prototipa, njerez pa kontribute, te cilet trumbetojnë me te madhe shqetesimin pseudopatriotik, kur ne te vertete Shqipen e perdorin veç per te shpifur dhe per te vjelle vrer kunder gjithe arritjeve historike te bera ne shkencen e Gjuhesise, e cila kulmoi me standartizimin dhe me Fjalorin e pare Enciklopedik.... kjo “kujë” e disa “verioreve” e shprehur neper media dhe rrjete sociale, nuk vlen as te degjohet e jo me te legjitimohet dhe te merret ne konsiderate. Nje pjese e ketyre zhurmemdhenjve, nuk dine as te drejtshkruajne dhe as te mireflasin Shqip, atehere si mundet te besojme ne pretendimet qe nxjerrin per “Gegnishten si elementformues i gjuhes standarte Shqipe?"


Xhevahire i këto mendime, o Nurka i vogël. Meritojnë të lexohen me nge në qenef. E ku tjetër më mirë mund të përformohen krrokamat e tua në degë të lisit? Vazhdojmë edhe më përtej me oratorinë e Nurkës:

"...unë ( Nurka pra) do te perpiqesha te argumentoja, sadopak nje nga dallimet thelbesore, qofte edhe duke ju referuar paskajores "me punu", ne toskerisht "per te punuar" . Ndertimi fonetik i te dy varianteve, ka te beje me elokuencen dhe korrelacionin kuptimor. Tendenca e Gegenishtes ne zhvillimin fonetik dhe morfologjik te saj , ka qene per ta mbyllur fjalen me tinguj te mbyllur, si fonema "u" “me punu”, “me kendu”, “me sjell”, qe ne Toskerisht do te benin “per te punuar”, “per te kenduar”, “per te sjelle” etj, me fundore, prapashtesen "ar", te cilat duket sikur vijne lirshem ne aparatin e gojes dhe plot elokuence."


Dy gjana tregon Nurka në këtë pasazh të kalamendun:
E para se Nurka nuk merr vesh fare, more fare, nga gjuhësia sepse ka në gjuhë një element që quhet "ekonomizimi i gjuhës" që tregon se përdoruesit e një gjuhe historikisht kanë tendencen për të ekonomizue fjalët, pra ti japësh kuptimin e sendeve në sa më pak tinguj, në këtë rast germa. Shembulli që sjell Nurka i vogël, tregon të kundertën e asaj që ai pretendon. Pra logjika e Nurkës së vogël punon mbrapsht. Anapolla- thonë greqt.
Folja e Nurkës në tosknisht "për të punuar", "për të kënduar", është shumë më e gjatë se në formën e tyne në gegnisht, me punu, me këndu. Pra norma gjuhesore duhej të ishte në favor të gegnishtes e cila e thotë fjalën me më pak germa. Mirëpo nuk donte kështu Enveri që nuk thoshte dot as fjalën pylli dhe e lexonte në kongres si na ruaj Zot, gërmën y e lexonte me i. Ja pra ku na çojnë tollovitjet antigegë të Nurkës së vogël të pyllit të Enver Hoxhës.
E dyta, që të mos e harrojmë, në shkrimin e gjatë që të telekos në lexim, nuk ka asnjë gërmë ë/Ë. As dhe një të vetme sikur të mos e kishte alfabeti shqip. Si shkruan kështu ky specialist i frymës kostallaraqe? Ky që profesorëve gegë u thotë se po nuk ditët tosknishtën me themel nuk vleni për asgjë.
Gjithësesi qoftë, o Nurkë, kjo që shkruan ti si tiranda pindarike, he lum mendja e bukur, nuk asht gja tjetër veç apologji në mbrojtje të kasapit të gjuhës Kostallaraqi dhe dishepujt e tij të rrjedhur e pjerdhur që kanë harru të shkojnë tek ai.
Puna jote, o Ymer Aga. Puna jote e qari yt. Por mos hyn nëpër bashtinat e tjetërkujt se hyn e s'di me dalë. Se ku po di ti çfarë asht Gegnishtja. Pyll me të gjitha llojet e drurëve. Ku po të hyn në punë ty Gegnishtja, këtij pylli që po do me i hi me spatë?
Ty, mor zotni Ymer, për vjeshat e tua të metrueme, si ma i miri rrobaqepës i kohës së Nuhut, të mjaftojnë Hasan Zyko Kamberi e Nazim bej Bejtexhiu i Frakullës, andaj - prandaj, pra- domethanë, çfarë po ke zor që del përtej Shkumbinit dhe po trazon edhe Malësorë gjuetarë të Kristoforidhit të madh.
Rri aty ku je, në fjordet e Kanadasë e trazo hirin e votres tande e aty murmurit vargje si ta dojë zogu i qejfit apo qejfi i zogut. Ma përtej, hidhe vallen si të duash o Nurka i vogël, por gjuha shqipe pa gegnishten hyjnore, do apo nuk do ti, asht një skelet pa mish.
Eh, more Nurkë, more Nurkë, ka kenë koha e mallëkueme e komunizmit që i donte edhe njeriun edhe gjuhën skelete të mjerueme të vetvetes, mjerim që e shpërfaq edhe ti në persiatjen tande si, jehonë e largët e ndjellakeqe e lugetërve të Moskurrit.

©️K. P. Traboini
22 korrik 2024

05 July 2024

Kadare nën Kryq - nga K.P. Traboini


KADARE NËN KRYQ
Tej e përtej skenografisë funerale


Nga Kolec P. Traboini

Të gjithë e panë e askush nuk foli. Vetëm një fëmijë e pa e tha....dhe e vërteta doli në sheshit, ka shkruar i madhi Andersen.
Duke parë skenografinë e arkmortit të shkrimtarit nën kryq po pyes me naivitetin e një fëmije: A ishte Ismail Kadare katolik?
Në jeten e shkrimtarëve të medhenj nuk mbetet asgjë e pa ditur. Nëse jemi përpara faktit se shkrimtari Kadare është kthyer në fenë e të parëve, çfarë është një simbolikë e madhe, ndoshte At Zef Pllumi diçka ka dashtë të thotë në mënyren e tij kur dolën në fotografi e u shpreh që unë jam me Kadarenë. Nëse edhe skenografia funerale ka dashtë të thellohet në thënien e At Zefit, atëherë jemi përpara një fakti se shkrimtari e mbylli ciklin e jetes i kthyer në origjinë. Dikur në gazetën "Egnatia" kam polemizuar me Milaim Zeken, që në vitin 1995 nga Zvicrra a Gjermania pas një takimi të shkrimtarit me Diasporën, jepte lajmin e "madh" "Kadare ka deklaruar se është mysliman", duke shuar në ndofarësoj etjen e fanatikëve fetar që i ishin ngërdhucur Kadaresë se ky në një bisedë të mëparshme kishte hedhur me të drejtë idenë, të shohim nga perendimi dhe mirë është të kthehemi në fenë e të parëve. Melaim Zeka që tani ka emision në Tiranë në Top Chanel, atëbotë ua qetësoi shpirtin e trazuar fanatikëve fetarë me mendje në Anadoll. Madje edhe atyre filizave orjentalë që mbante rreth vetes Abdi Baleta e lëshonin mallkime publike mbi Kadarenë. Janë të shkruara. Ka ca të vërteta që të djegin duart dhe përpiqemi ti mbajmë sa më larg në pamundësi për ti harruar. Por nuk harrohen.Ende janë të nxehta dhe djegin.
Nëse ka ndodhur kthimi i shkrimtarit në origjinë, duke u përpjekur të deshifrojmë domethënien e skenografisë së arkmortit nën kryq, lind pyetja, pse në të gjallë është mbajtur e fshehur.
Respekt për çdo besim, por njerëzit e mëdhenj të një kombi udhëheqin edhe nëpërmjet shëmbellësës së vet. Ka dhe një gjë, katolikët, kur vjen fundi, ju afrohet prifti dhe rrëfehen e si marrin sakramentin e shenjtë shkojnë në amshim të çliruar prej mëkateve. A ndodhi kjo me shkrimtarin e madh, pyesin shkrimtarët e vegjël që nuk kanë kurrfarë ambicje t'ju flasin në mort Kryeqeveritarët që mendojnë se politika të ngre në qiell e të fut në dhe si ti dojë qejfi, me Bibël a me Kuran, apo si ateist me librin e Darvinit "Prejardhja e llojeve".
Po le të kthehemi te skenografia e datës 2 korrik 2024. Simbolika e kryqit, duam apo nuk duam, është Kalvari i vuajtjeve e sakrificës sublime të Krishtit, por kjo nuk përkon dhe aq me jeten e shkrimtarit të madh, atëherë mund të mendojmë se ka të bëjë me një hulli tjetër. Katolikët e kanë kryqin simbol të amshimit, madje edhe mbi varr, por...ka diçka të munguar në këtë mes. Nëse shkrimtari ishte kthyer në fenë e të parëve, skenografisë se funeralit i mungonte i gjalli, bariu i shpirtrave të mëkatarëve të kësaj bote, Prifti. Ai nuk i priu homazheve, nuk bëri shartet e fesë, dhe kësisoj ndodhi ajo që vetë shkrimtari në një poezi të tij "Kohë e pamjaftueshme" ka shkruar se do të bëj shënjë të pakuptueshme dhe do të ik".
Është më të vërtetë e pakuptueshme çfarë donte shkrimtari i madh Kadare nën kryq, a thënë ndryshe, çfarë donte kryqi mbi arkmortin e shkrimtarit Ismail nëse ai nuk ishte kthyer në besimin e të parëve?


5 korrik 2024

03 July 2024

"Historiania" mohon Aristidh Kolën





"HISTORIANIA" MOHON ARISTIDH P. KOLËN
Në vështrimin e një historiane që kopjon titullin e librit të tij.

Zonja historiane Elena Kocaqi që e ka dubluar në titull veprën e Aristidh P. Kolës nuk na erdhi në përvjetorin e Arvanitasit të madh. Po të vinte do ti linim vend në presidiumin e nderit. Por dhe do ti kërkonim të na thoshte se pse i vuri librit të vet titullin e veprës madhore të Aristidh P. Kolës. Ku e kishte qëllimin pasi edhe ja rikujtuam para se ta botonte.
Se cili është qendrimi i kësaj zonje ndaj Aristidh Koles dhe vepres së tij nuk është e vështirë ta kuptosh pasi të lexosh mesazhin që ajo që i ka derguar një kolegu emigrant. Lexojeni dhe kuptojeni si e pse luftohet Aristidh P. Kola që nga akademikët e deri ata që fshihen pas terminologjisë boshe veç për pak publicitet.

----------------------------------

"Elena...

19:39

Pershendetje

Sa per sqarim
Libri im nuk ka asnje rresht nga Kola
Asnje nuk e kam cituar fare Koleb
Pasi kam pare arkivat osman
Pra eshte teme krejt tjeter
Kola nuk ka citime tek libri
Dhe ne historianet profesionist nuk citojme me kollaj nje historian amator pa citimw"

-----------------------------------

Konkluzioni Aristidh Kola është një amator( kështu thonë dhe shovenistët grekë që kot e paskan vrarë) dhe ani pse nuk e paska lexuar ajo e ditka se në vepren omonime, me titull të kopjuar prej saj, nuk paska referime.
( Po si moj zonjë e nderuar kopjon titullin e veprës së një "amatori" kur ti je historiane me "citime"?!
E kam thënë me satira, por po ta them edhe seriozisht unë shkodrani amator në histori, se Shkodra nuk është Troja, Troja është Tropoja.
Zonja historiane me citime a pa citime, jepja popullit si sihariq këtë zbulim!



Shënim: edhe ky pasazh historiko-komik do të jetë pjesë e librit përqeshës "SIMBOBOLET" me deçiturën historike me citime nga mendja ime:
"Mos i bjer dy herë në një vend, se i del bishti e bëhet qen!"



Pse qajnë turmat? - nga K. P. Traboini


 

Turmat e përlotura në homazhet për Diktatorin prill 1985

PSE QAJNË TURMAT?

Nga K. P. TRABOINI 

Sindroma e Stokholmit nuk është veç një ngjarje, por një filozofi e tërë se si tredhen mendjet njerëzore që ato të mos kenë më aftësi riprodhuese, por të artikulojnë me shabllone të parapregatitura.
Rri e lexoj këto ditë që nga lavdëruesin më qiellor e deri te mohuesi total, pa u përzierë në sherrnajën publike dhe përditë e më shumë bindem se pandemia më e madhe njerëzore në botë është shplarja e trurit të njerëzve. Ndryshe nuk ka si shpjegohet ngushëllimi për një shkrimtar që humb jeten sot duke e cituar në emrin e një shkrimtari tjetër vdekur 3 apo 4 vjet më parë. Pra padijeni e thellë shoqëruar me një mallëngjim hipokrit të pa cak. Këto njerëz flasin thjeshtë se dinë me folë, madje dhe në një ceremoni mortore ku kërkojnë pak publicitet.Hipokrizia është kthyer në një sistem.
Historikisht, por edhe deri në ditë të sotme, këtë përgjërim publik, më mirë se askush e kanë bërë dhe vazhdojnë ta bëjnë kallamarët ideologjikë nën hije sundimtarësh. I kemi përditë parasysh në media kazanët televizive. Ata shpesh shfaqen euforikë deri në zgërlaqje.
De Goli duke e ditur këtë përgjerim të falcitetit publik me lotë krokodili kërkoi që në vdekje të tij të mos ishte asnjë pushtetar, asnjë minister, deputet apo kryebashkiak, asnjë njeri jashtë rrethit të tij familjar. Dhe u varros larg zhurmave, në një varr të thjeshtë në vendlindje.
Se edhe mallëngjehen turmat, edhe qajnë në publik apo intervista televizive, sikur ti kish vdekur një pjestar i familjes. Kështu qanë e u bënë helaq kur vdiq ai Malukati i madh, që i vriste, i shtypte e i shtryllte më shumë e më fort se pushtuesi më i egër. Po ka ende, jo pak në Kosovë që qajnë për Sulltan Muratin, por as ju shkon mendja të kujtojnë arbërorin dardan Millosh Kopili që vrau sulltanin, të cilin dinakërisht, duke parë marrakotjen tonë, përpiqen ta marrin si hero kombëtar serbët. Ky mallëngjim fallc është skizofreni publike dhe asgjë tjetër. E pështirë sa më s'ka.
Personalisht do të thosha njëjtë, siç citova për De Golin, privatësinë e prologut të jetës për veten time duke shtuar se ato dy tre njerëz që duhen për të kryer punën në Rrmaj të paisen me kartpeceta, që kur të mallëngjehen si turmat, të fshijnë qurrat e të mos bëjnë pis barin e blertë, mbretin e mbretërve të gjithë botës.
Ai as nuk qan e as nuk qesh, thjeshtë bleron ani pse ne shpesh e shkelim me këmbë në të gjallë dhe kur vjen fundi nën pushtetin e tij të përjetshëm do të tretemi.