POPULL I DHUNUAR
Nga Kolec P. Traboini 
Popujt kanë një ngjashmëri me fëmijët, të cilët po i keqtrajtove në fëmini mos prit të bëhen miroshë. Do ta shfaqin dhunën që kanë pësuar. Do ta shpagojnë dhunën me dhunë. Po se ku e kur askush nuk e di, madje as ata vetë sepse te disa përvojat idhnake nguliten në subkoshencë e rrinë në pritje. Po në një sfond më të gjërë shoqëror çfarë pritet të ndodh, a kanë farë gjasë të përkojnë sjelljet e tyre si bashkësi me fatet vetjake njerëzore? Lind pyetja, veset njerëzore të ngjizura prej dhunës individuale a janë sëmundje që prajnë, ngjitëse pra, e a mund të kthehen ato në epidemi kolektive.
Nuk mund të thuhet as jo e as po nëse nuk duam të gabojmë, paragjykojmë, na thonë pendantët. E megjithatë, duam nuk duam rrenjët e kësaj peme të keqe mbjellur dhunshëm te njeriu, sa individuale aq të bashkësishme qofshin, diku gjenden. Do pak mundim për ti kërkuar, por gjenden.
Le të arsyetojmë edhe kështu:
Po të mos ishim vendi më i pasur në vlera natyrore dhe më i varfër në jetën e përditshme, me një fjalë, po të mos na vidhnin aq shumë, rrogat të mos i kishim aq të vogla, e pensionet të mos i kishim 200 euro sa për të mbajtur frymën gjallë, (gjysmën e shumës që jep shteti falas po të mbash një qen në Gjermani), nuk besoj se do të ishim aq grindavecë me qeverisësit tanë të çdo ngjyre politike në Shqipëri.
Vjedhjet dhe dhuna nga lart sjell dhunë e përdhunë nga poshtë. Bëhemi të këqinj kur shohim se jemi të vjedhur. Pse kur shkojmë jashtë bëhemi punëtorë e të urtë, të sjellshëm, kursimtarë, ndihmojmë dhe njerëzit tanë në Shqipëri e Kosovë? Sepse na paguajnë dhe na lënë të jetojmë, se edhe jashtë vjedhin, po, qeverisësit hanë paratë e popullit edhe në Europë e Amerikë, por si miu e jo si ariu.
Në fund të fjalës dhunën e pjell dhuna,
ka edhe ajo gjenetikën e saj, nuk është kopil por ka babë e ka nanë, siç po duan të keqinterpretojnë kur pyesin "nga na polli ky ves i keq", vjedhjet dhe intoleranca etike. Po nga vjen ky edhe ky toksifikim verbal në mediat shoqërore për të cilën na u shqetësokan deri tek kryeministri apo dhe vetë presidenti me gisht drejt publikut?
Duhet të kemi kurajo qytetare të gjykojmë vetveten, që të kemi legjimitetin për të gjykuar, qoftë duke akuzuar apo mbrojtur të tjerët.
Se po shohim lukuni mbrojtësish në rrjetat mediatike të atyre që prokuroritë e gjykatat po i akuzojnë, prangosin e dënojnë për vjedhje të pasurisë së popullit, vjedhin bukën e popullit, bëjnë që shqiptarët të ikin ku sytë këmbet. Më shumë se 10 deri në 20 përqind e popullsisë së Shqipërisë u bënë qytetar të Bashkimit Europianë veç në 4 vitet e fundit. Ikin shqiptarët nga sytë këmbët. Më keq se nga diktatura. Se kjo diktatura e bukes qenka më e vuajtshme se diktatura e mungesës së lirisë për të folur. Se ka edhe keqkuptime mbi nocionin liri. Ka liri, thonë, fol si e sa të duash. Por ama të mungon liria për të jetuar. Dhe ka mbetur veç një premisë, ikja. Po ja kalojmë edhe vendeve afrikane në braktisjen e atdheut. A ka përgjegjës për këtë. Në cilin vend të botës dalin qeveritaret dhe në publik e në media marrin në mbrojtje hajdutet e pasurisë se popullit, mafiozët dhe banditët me kollare. Dhe na akuzojnë si popull i dhunshëm, kur në të vërtetë jemi dele, por edhe papagaj shpesh kur dalim e thërrasin jetë të gjatë qeveriut, marrtë nga ditët tona. Pra nuk rezulton se kemi ndergjegje shoqërore të dhunëshme. Të dhunshëm jemi mbase si individ të revoltuar nga padrejtësisë. Të dhunshëm janë ata që vjedhin paratë e popullit dhe bëjnë çmos që kjo dhuna jonë e vogël me fjalë të mos kthehet në epidemi që rrezikon pushtetin e tyre. Pushtetin e atyre që na vjedhin.Dhe nuk paska të shuar babëzia e tyre sa edhe pamjet e kullave gjigande në zemer të kryeqytetit po i ndërtojnë me format e kafkave të veta si të ishin sfinksë në piramidat e faraonëve të lashtësisë. Kaq larg ka shkuar etja për lavdi e para sa kanë humbur llogjikën.
E si pra në këtë botë të marrësh të kërkosh të zbatosh rregullat e mirësjelljes si në tempujt e Budës në Lindjen e Largët apo sallat e Akademisë mbretërore qindravjeçare në Angli?
Edhe nëse shfaqim shenja dhune si shprehje e revoltës shoqërore, ajo nuk është as një e qindëta e barbarisë që ushtrohet mbi popullin tonë, i varfër nga mirëqenie, por i pasur nga cilësitë morale që e dallon ndër popuj të tjerë, në këtë vend të bukur ku Zoti na ka falë, e prej dhunës, përdhunës e vjedhjes ikim nëpër botë si të marrë.
U kish dashtë të mos ikim, të qëndronim e me dhunë e përdhunë t'i zbonim dhunuesit, hajdutët e kopukët qeverisës.
Por ne nuk jemi të dhunshëm social, ne veç lajmë hesape me njëri-tjetrin e kalbemi në burgje nën epitetin popull i dhunshëm kur e vërteta është se jemi popull i dhunuar.
O Tempera, o Mores! Kur do të zgjohemi?!
