Spaku, Berisha, turmat dhe ata që i lutën të ikë - nga K. P. Traboini

 

🔴 SPAKU, BERISHA, TURMAT DHE ATA QË I LUTËN TË IKË...

Nga Kolec Traboini

Në vitin 2013 kur po ndodhte rotacioni politik në pushtet pasi që PD pësoi disfatë të plotë e Sali Berisha dha dorëheqjen, shkrova e botova në gazetën "Sot" shkrimin "Doli nga dera, për të hyr nga dritarja pasi e kemi qarë me lot". Në këtë kinse ikje, si fasadë u vu Lulëzim Basha. Berisha kurrë nuk u largua nga drejtimi, por luajti rolin e eminencës gri. Edhe gjëmën e Nongratës nga amerikanët po e përballon, çfarë askush veç tij nuk mund ta bënte.
Berisha, sa të ketë Shqipëria një lloj turme të verbër e një tufë karrieristë të paskrupullt që kanë bërë pasuri nën hijen e tij, do të bëjë punën e zhurmuesit politik dhe viktimës njëkohësisht. Sikur Shqipëria të mos kish punë e hall tjetër veç hallit të tij.
Berisha është mjeshtër në manipulimin e opinionit publik. Ai shfrytëzon çdo thashethe nga qytetari i tij digjital, por edhe çdo të vërtetë nga pakënaqësia e njerëzve, sa publiku, aq më tepër ata që i shkojnë pas verbazi, nuk arrijnë të dallojnë të vërtetën nga e pavërteta. Në këtë rast të vërtetat që përdor e ndihmojnë kreun e foltores, që flet nga kati i pestë me megafon, të mbulojë qëllimin e vet dhe kinse lufton për ideale të larta. Ai e di më mirë se kushdo që nuk fiton, as sot e as mot, por përpiqet për të mbijetuar. Mobilizimi i tij është total. Shkon pas thënies së Shekspirit "Qëndro që armiku ta ketë frikën". Dhe kjo po ndodh. Spak-u është mpakur para sulmeve marramendëse që po i bën Sali Berisha duke i quajtur vegla të krimit e kriminelë. Spak-u as del ti përgënjeshtrojë këto akuza. Kjo tregon se Berisha di ku e kë të sulmojë dhe është më i mençur se kundërshtarët e vet. Ai u bën presion organeve ligj zbatuese që ata të mos veprojnë. Të mos guxojnë të shkojnë më tej se kalamendja me një firmë. Mbi qeverisjen e Berishës rëndojnë krime, por askush nuk po e akuzon për 4 të masakruarit e 21 Janarit 2011 as për 36 viktimat e Gërdecit 2008, as për shkatërrimin e Shqipërisë në kohën e presidencës së tij 1992-1997, me një kryeministër mediokër si Aleksandër Meksi që rri strukur si një urith. Berishën veç po e gudulisin për një firmë të Klubit "Partizani" kur ishte kryeministër. Veç për një firmë se vulën ja kanë marrë minoranca që i doli dore.
SPAK-u dhe Berisha po lozin. Dhe kanë arsye për ta bërë këtë. Spaku nuk e përballon dot Berishën, por as Berisha nuk e shmang dot Spakun. Janë në një rreth vicioz, nuk i shpëtojnë dot njeri-tjetrit. Berisha është gurë prove për Spakun. Nëse heqin dorë nga Berisha dhe ky del i pa lagur, në Shqipëri nuk do të ketë më dënime për kokat e politikës e të shtetit që e kanë vjedhur këtë popull mizorisht. Ata që e kanë lënë në varfëri, që e kanë përzënë si të ishin muhaxhirë pa atdhe, do të vazhdojnë të mos ndëshkohen edhe në të ardhmen. Të dy palët mashtrojnë e vet mashtrohen. Këta thonë se toka te klubi "Partizani" ju kthye pronarëve. Këta dhe ata, akuzuesit e të akuzuarit, të dy palët pra me gjithë avokatët tellallë gënjejnë dhe gënjeshtrën e bëjnë ligj.
Kur italianët bënë fushën e aviacionit ku përfshihet edhe toka ku më vonë u ngrit klubi "Partizani" nuk ka pasur asnjë shtëpi në atë vend. Ishin kopshte dhe tokë që përdorej për bujqësi a blegtori, ase tokë djerr. Në vitin 1940, por as deri në vitin që u ngrit klubi "Partizani" familjet Begeja e Compani nuk kishin shtëpi në atë vend. Pra nuk ishte tokë truall. Por çfarë thotë ligji 7501? Tokat që nuk janë truall konsiderohen toka bujqësore e nuk kthehen, veç rasteve kur pronari është bujk dhe e ka në përdorim. Kam të trashëguar 27 dynym tokë bujqësore në ish fermën e Shtojit, Shkodër, por nuk më kthehen. Dhe kanë të drejte se në këtë rast vepron ligji. Po pse atyre të Begeve dhe dhëndrit të Sali Berishës i kthehet, apo se këtu nuk vepron Ligji por Maliqi. Po Spak-u si nuk qenka në gjendje të lexojë e të interpretojë ligjin 7501?
Dinë, por edhe ata gjejnë shtegun pa telashe të mëdha. Duan ta dënojnë Sali Berishën për një firmë. Kësisoj një dënim i butë, kondicionel, dhe shpëtojnë nga telashet. Gjykata nuk do ta lërë të dënuarin të merret me veprimtari drejtuese, kësisoj Sali Berisha shmanget. Ky është qëllimi. Shmangien e Sali Berishës si kundërshtar politik. A po bën lojë politike Spak-u vetë, apo ky është udhëzim amerikan sipas stilit të eleminimit të Al Kapones për evazion fiskal kur të vrarët prej tij në rrugët e Çikagos i kalonin shifrën 200. Thirrja në Washington DC e Bardhokut ndërmjetës nuk është pa asnjë kuptim. As ardhja e Sekretarit të Shtetit Amerikan në Shqipëri për tu takuar me Dumanin e Spak-ut nuk ka si të mbulohet veç si serum për Drejtësinë e kalamendun shqiptare. Ndaj është katandis dueli Spak - Berisha si një lojë pa fitues, por edhe pa humbës. Ngjashëm me disa pensionistë që lozin domino në park pastaj të qetë shkojnë e hanë drekën. Apo si fëmijët në lojën kukafshehtas e që ndahen me mirëkuptim. Por ka disa që i bëjnë thirrje arsyes se Berishës, që për shpëtimin e PD të tërhiqet butë. Këta janë iluzionistë. Kjo është si ti thërrasin arsyes së një njeriu që po mbytet duke i thënë mbytu sa më shpejt të shpëtojmë prej teje.
Berisha nuk tërhiqet, është trashëgim nga koha e kapitenëve të vjetër, mentalitet të cilit i përket dhe ai, kur vinte fundi kapitenët mbyteshin bashkë me anijen e vet. Ashtu po bën dhe Berisha, me destinë "pas meje qameti!"
Po këta Spakillarët nuk duan ta lënë anijen të lundrojë, por as të mbytet. Si në gojëdhënën "Baba, kapa hajdutin". Sille - i thoshte babai. Nuk e sjell dot se ai nuk do- gjegjej i biri. Po lëshoje atëherë - i tha babai. Djali ia ktheu: E lëshoj unë po nuk më lëshon ai. Kësisoj loja cic-mic me drejtësinë Sali - Spak vazhdon...

 1

RRETHIMI I SHKODRËS 1912-1913 nga Gino Berri

 

Nga libri "Rrethimi i Shkodrës" GINO BERRI
(28 tetor 1912 - 23 prill 1913)

TË VDEKURIT NGA URIA / PROPOZIMI I ZONËS NEUTRALE. /VAZHDON MASAKRA E BOMBARDIMEVE. /KRIMET E TË URITURVE. /USHTARËT PA BUKË. AGONIA E QENDRËSES.

21 MARS 1913.

Ditët që kaluan, çuditërisht qenë të qeta. Mbi qytet binin vetëm 40 e ca predha në ditë. Ditën e nesërme mbas bombardimit zbarkuan në doganë ministri 

Plamenac dhe dy oficerë. Të dërguarit kërkuan prap dorëzimin, të cilin Esat Pasha e refuzoi, pastaj deklaroi, në kundërshtim me ate çka kishte vendosur me parë, se konsujt dhe shtetasit e tyre tani mund të dilnin nga qyteti. Esati propozoi një zonë neutrale për konsujt dhe shtetasit e tyre.
Plamenaci u përgjigj, se do t’ia referonte mbretit Nikolla, por nuk u duk me. Në pritje të zonës neutrale, malazezët vazhduan bombardimet dhe sot është 

plagosur nga një shrapnel nënkonsulli i Anglise. Pardje ishte parë pranë Shirokës një anije malazeze. Ky lajm u përgënjeshtrua zyrtarisht, por kjo ishte e vërtetë. Anijes iu afrua një barkë turke me dy oficerë. Njeri hipi në bord dhe shkoi në Mai të Zi. Ai duhet të ishte komandanti i Taraboshit koloneli Mehmet Qamil, i cili qe dakord me Plamenacin dhe kish premtuar se do të vihej në kontakt me Stambollin. Nga kthimi i tij mund të varej fundi i rrethimit.

3 PRILL 1913

Prej shumë ditësh po na le të qetë ky armik i çuditshem: taktika e ndryshme e tij duket se frymëzohet nga kriza histerike dhe jo nga rregullat emergjente të  luftës. Popullata e qytetit i kaloi këto ditë të bukura të pranverës relativisht të qeta, pa pasur frikë nga predhat e kalibrit të madh që fishkëllejnë mbi kokë, por nga tmerri i urisë, armikja më e madhe e vazhdueshme dhe e patundur, që nuk jep kurrë pushim. Që të gjithë e luftojnë me shpirt ndër dhëmbë, me mundime e sakrifica të mëdhaja, por dikush edhe nuk i shpeton dot kërcënimit vdekjeprurës të saj.
Jane pesë a gjashtë që vdesin çdo ditë nga uria e ndoshta edhe më tepër, pasi këtu janë shumë që vdesin, pa i ditur as që ishin të gjallë. Sidoqoftë për fat të mirë viktimat e urisë nuk janë edhe aq shumë, duke ditur se rrethimi malazez ka pesë muaj që vazhdon dhe qyteti u gjend në befasi, pa i marrë masat paraprakisht. Kjo popullatë që dëshpërohet në alarmin e parë të parashikimeve të zymta, u adaptua pak nga pak me situatën dhe mundohet për të jetuar ende për javë të tëra, ndoshta edhe për muaj, në një mënyrë të re, që më përpara i dukej e pamundur. Është një fakt qe disa mijëra veta hanë vetëm bukë, një herë në çdo katër-pesë ditë. Miell nuk ka më ose të paktën blihet në fshehtësinë më të madhe nga ndonjëri, me tetë franga oka (çmimi më i vogël), gjë që do të thotë për të varfërit njëlloj sikur të mos ketë. Kështu, buka që ka mbetur (lloji më i domosdoshem) është më e rralla dhe më e shtrënjta,
Shumë veta gjatë ditës pinë nga një gotë raki, për të pasë iluzionin se forcojnë stomakun. Kur Bashkia ose ndihma private (ose rasti i ndonjë kombinacioni tjetër, ku vlen më shumë guximi dhe nevoja, sesa ndërgjegja e ndërshmëria) furnizojnë me pak miell, gatuhet pak bukë; kur ka mundësi, përzihet me groshë e qiqra dhe quhet se "hangrëm mirë” për një ditë. Tani toka prodhon edhe sallata, barishte dhe rrënjë; të gjitha zihen me ujë e pak kripe dhe kjo përzierje përbën gjellën e ditës për shumë familje.
Blerimi i livadheve është i mirë edhe për gjënë e gjallë, që e ka kaluar dimrin pa asnjë koncentrat. Kështu, që tani mund të lëvizë e të ushqehet më pa droje. Nga rekuizimet e vazhdueshme, tufat e pakta të deleve dhe ato të gjedhëve, çdo ditë shihen më të zvogeluara, por megjithatë shihen në sasira të mjaftueshme. Pa tjetër që buka edhe për ushtarët do të mbarojë para mishit, por me gjithë bollekun e mishit, qysh tani është e vështirë ta gjesh atë. E gjithë bagëtia është në dispozicion të shtetit. Kasapët mund ta blejnë gjënë e gjallë me autorizim të posaçëm të rregullt. Por ata nuk blejnë më dhe i mbyllën dyqanet e tyre për të mos e shitur mishin me çmimin që kishte caktuar kryetari i Bashkisë, çmim që e quanin shumë të ulët. Ky vendim i kasapëve në fakt nuk e dëshperoi komandantin e ushtrisë, pasi, kështu, ka më shumë mish në dispozicion për ushtarët e tij.
Mungesa e të hollave dhe pa mundesia per te siguruar te nevojshmen qe mungon ose eshte e fshehur, i dha nje hov vjedhjeve qe beheshin, jo vetem naten por edhe ne mes te dites. Ne shtepite e të pasurve ku mund te gjenden objekte me vlere, hajdutet i lenë qartë qëllimet e tyre: ata marrin vetëm grurë, miell, mish dhe gjëra të kësaj natyre. Deri tani asnjë vjedhes nuk është arrestuar, sepse edhe kush e ka parë atë, më mirë preferon të heshtë që të mos pësojë ndonjë hakmarrje të rëndë; ose edhe nga mëshira per ate fatkeq qe eshte bere grabites nga uria. Edhe vete te demtuarit disa here nuk i denoncojne vjedhjet qe kane pesuar. Nje zotnie i vodhen dy thase me miell, e vetmja rezervë që zotëronte. Ai ju shpreh disave se “ishte shumë e rënde që ta linin pa një kafshatë bukë. Hajduti me familjen e tij mund te jetoje edhe nje muaj e gjysme me nje thes miell”. Hajduti i mori vesh ankesat e zotnise dhe e gjeti me vend verejtjen e atij. Keshtu, qe i çoi fjalë që t’i fshehe në një vend të caktuar 200 franga dhe te nesermen ne te njejten ore do t’i dergohej nje thes me miell. Keshtu, qe zotnia mundi te rimarre gjysmen e miellit te tij, pra qe te jetoje per mese dy muaj te tjere. Vjedhjet behen jo vetem diten, por edhe ne mes te publikut, perpara syve te qytetareve. Kalon nje kale i ngarkuar me dy kosha me buke per ushtaret. Ushtari eshte perpara kalit qe e mban nga kapistra. Nje burre i afrohet nje koshi, merr nje buke a dy dhe largohet qete e qete, sikur nuk ka ndodhur asgje, ose ate buke ta kete gjetur pertoke. Te gjithe e shohin, por asnjeri nuk e hap gojen. Une vete kam pare nje xhandar qe e ktheu koken ne anen tjeter kur po vidhnin. Ne disa furra kur çohen per te pjekur buket , mashtrimet jane gjera te çdo natyre. Dikush paraqitet  duke thene se jam i ati ose i vellai, gruaja a burri i ngarkuar nga kush e ka sjelle nje buke; ai paguan hakun e pjekjes dhe iken. Kur vjen i zoti i vertete te kerkoje buken e vet, e merr vesh se ja kane vjedhur. Por shpesh here vjedhesit i bien me shkurt: kur ndonjeri e ka marre buken nga furra, ndiqet nga ndonje i uritur dhe ne nje fare vendi sulmohet dhe i vidhet buka. Ne pergjithesi per keto raste zgjedhin gra e femije, me te cilet grabitja eshte me e lehte dhe gati gjithmone e sigurt. Por ka raste te ngutshme që përballohen edhe burrat. Pardje, në një rrugicë të Parrucës, një burrë iu afrua një fëmije që mbante një gjysmë buke dhe bëri t’ia merrte. Vogëlushi e kuptoi me kohë dhe e shtrëngoi bukën fort në gjoks. Burri i nxehur nga kundërshtimi i gjuajti dorës me thikë, duke ja çarë dhe pasi ia mori bukën e futi poshtë xhaketës, duke lëshuar disa vështrime si prej bishe, ndërsa fëmija përpëlitej përtokë nga dhimbja e plagës. Siç shihet edhe të pjekësh bukë në furrë nuk është gjë e lehtë. Pjesa më e madhe e pjekin në shtepi ose te ndonjë komshi. Ata që janë të detyruar t’i drejtohen furrës, për t’iu shmangur çdo rreziku, duhet të shoqërohen si në vajtje ashtu edhe në ardhje.
E tillë është gjëndja në këtë qytet, që prej shumë kohësh, nuk rreh me ritmi i jetës së tij, pasi çdo qytetar është mbyllur në vetvete, të jetojë egërsisht vetëm për llogari të tij. Rrethimi i egër e ka çnjerëzuar ndjenjen e tij. Vjedhjet nëpër shtëpitë, vjedhjet nëpër rrugë në mes të publikut e sulmet janë të përligjeruara nga uria dhe gjejnë shumë arsye e justifikime. Kush e di nesër ç’do të ndodhë?!... Secili nga ne mund të sulmohet e të dhunohet, ose të bëhet agresor dhunues. Por ky nuk është veçse preludi i ditëve më të trishtuara që na presin. Nëse rrethimi do të zgjatë edhe më gjatë, sigurimi i rezervave të privatëve do të pakësohet dhe, ndërsa ushtarët do të luftojnë për mbrojtjen e qytetit, vetë qytetarët do të vriten për grabitjen e bukës.

 

11 PRILL 1913

Pardje u paraqiten dy xhandarë, të një shtëpi, për të rekuizuar disa lopë dhe u vranë nga pronari. Vrasësit janë fshehur, por policia as që i kërkon fare. Kanë kaluar disa ditë që askush nuk ka vdekur nga uria, por dje vdiqën nëntë qytetarë dhe sot 13 të tjerë. Vjedhin për të jetuar, por nuk mjafton më. Zahiret (rezervat) private janë të fshehura dhe të mbrojtura mirë, dhe shpesh tentativat shkojne kot, pasi nuk gjendet asgjë. Nëpër rrugë shpesh takohen njerëz fatzinj që ecin si të dehur, të krrusur mbi këmbët, me krahë të shtrirë përpara, sikur nuk shikojnë. I kanë sytë të zgurdulluar dhe të frikësuar. Me gojën gjysmë të hapura, thonë fjalë të cunguara, me një fije zëri, që mezi dëgjohet.
Ata kur e ndjejnë se nuk mund t’i ikin të kafshuarit të urise, preferojnë të dalin dhe ta përfundojne jetën e tyre përpara syve të publikut. Askush nuk kujdeset për atë që vdes në shtratin e tij, kurse nëpër rrugë mund të ngjallësh mëshirë, me ndonjë shpresë për ndihmë.
Ne Konsullaten Italiane, ne mes te turmes se te varferve shihen shume nga keta qe kane perfunduar ne ekstrem. Rrine ulur ose te shtrire pertoke, se nuk kane me fuqi te qendrojne ne kembe. Nje plak, pardje, ndersa po priste qe kavazi qe shpemdante ndihmat te arrinte tek ai dha shpirt.Te burgosurit jane reduktuar me nje racion prej 300 gr bukë në ditë, të shpërndare në mënyrë të paregullt, saqë katër veta dje vdiqën nga ezaurimenti; të tjerët bëjnë zhurmë e protestojnë. Disa gardianë akuzohen se kanë përvetesuar racionet e tyre, ndaj edhe janë sulmuar. Tani nja dhjetë të burgosur janë gati në prag të vdekjes. U është siguruar të burgosurve se nuk do të vdesin urie; madje mund edhe të lirohen. Qyteti tani do të prese edhe këtë taksirat tjetër.

 

15 PRILL 1913

Qysh prej tri ditesh ushtaret nuk po hane me buke. Atyre u kane dhene galeta (peksimita), fillimisht dy cope ne dite, per çdo ushtar. Dhe qe nga sot ne mengjes tri cope çdo dy ushtare. Racioni i mishit eshte pakesuar, shpesh mishi i kaut zevendesohet me ate te kuajve qe po ngordhin nga uria. Trupa fillon te vuaje, numri i te semureve eshte i madh. Pakesimin i racionit e ndiejne edhe shume familje shkodrane qe kane njerezit e tyre ne llogore, te diet me pare edhe mund t’i dergonin shtepise ndonje cope buke ose mish, gje e cila nuk eshte me e mundur. Nje shqiptar qe eshte ne llogore, mbasi kishte kerkuar ndihme per familjen e tij, vodhi gjysme thesi me elb. Me vone ai mori vesh se polici po hetonte per vjedhjen dhe nje individ tjeter po arrestohej. Ai shkoi ne zyren e policise dhe u tha: “Eshte e kote qe humbisni kohen tuaj, gjysmen e thesit me elb e vodha une. Rri nate e dite ne llogore qe prej tre muajsh dhe nuk kam kerkuar gje tjeter, veçse te mos me vdesin gruaja dhe femijet e mi nga uria. Kerkova ndihme. Mu pergjigjen se as qe mund ta mendonin kete. Atehere mendova une. Dhe shikoni mire u tha luftetari me nje ton kercenues, familjes time te mos i merret asnje kokerr, perndryshe une dhe qindra shoke te mi, do ti japim fund nje here e mire me kete Qeveri, qe nuk na jep buke dhe qe na ndalon ta gjejrne vete ate”.
Gjate bisedes se shkurter oficeri i policise qe degjonte, i pat dhene nje shikim sa mauzerit te luftetarit aq edhe dy revoleve qe ai mbante ne brez. Dhe me se fundi, kur ushtari po largohej i qete, e vendosi me urti qe te mos merrej me me ate çeshtje.

20 PRILL 1913

Urija vazhdon te mbjelle viktima. Çdo dite rritet numri i te vdekunve me shumice. Ne te gjitha rruget degjohen renkimet e te miturve, te grave dhe burrave te gdo moshe. Femije disa muajsh, mbasi kane qare gjate me kot, leshohen te mbaruar mbi gjirin e nenes, e cila jo me qumesht qe nuk ka t’i jape, por as fuqi per t’u lutur ose per te mallkuar fatin e saj. Keto fatkeqe e mbajne ne preher krijesen e tyre, dhe ua paraqesin te heshtura veshtrimit te kalimtareve, sikurte duan t’u thone: “Jo per neve, po per keta martire te vegjel e te pafajshem te luftes..."Shume jane femijetqe duke u endur perte kerkuar lemoshe, kur kane arritur ne ekstremin e fuqise, bien ne rruge duke qare dhe duke kerkuar ndihme, qe nuk u jepet. Mesatarja e te vdekurve nga uria ka arritur ne njezet e pese ne dite; kurse dje vdiqen tridhjete e nje veta te moshave te ndryshme. Refugjatet, te ardhur nga fshatrat perreth per t’u strehuar ketu (dora-dores qe rrethimi ngushtohet), vazhdimisht kane shprehurdeshiren ne disa mbledhje, per t’u kthyer ne shtepite e tyre. Shume nga ata ndodhen neper llogore, Rreth 1000 veta, braktisen pushket dhe padrat e tyre, nga Berdica e Taraboshi zbriten ne pazar, ku qysh ne mengjes kishin ardhur familjet e tyre. Gjithsej ishin 300 veta, gati per t’u nisur (me gjithe teshat e tyre) nga Siroka per ne Kaje. Ne uren e Bunes nga do te kalonin e
migrantet, shkuan disa oficere te policise dhe te shtatmadhorise. Ata paten nje bisedete shkurterme kreret, ata i kthyen demonstruesit duke u thene se brenda dy ditesh do te behej pacija “Mbas gjashte muaj rresht mund te presim edhe dy tre dite - thane ata”.
Edhe trupa e rregullte eshte e pakenaqur, ndonese autoritetet thone se disponojne nje sasi te madhe gjedhesh, te diet nuk dihet se ku jane. Ushtaret kane nje jave qe hane mish kali shume te keq ose te kafsheve te tjera qe ngordhin, ose qe bien nga puna e tepert dhe nga ushqimi i pamjaftueshem. Ne Bardhanjor tre kazana me mish te tille u hodhen ne Kir dhe ushtaret bertisnin kunder oficereve se “donin te hanin me mire dhe me me bollek, ndryshe do te kalonin tek armiku”. Ne fakt edhe oficeret po mish kali hanin, por me te vetmin privilegj qe here pas here u jepej ndonje kale hungarez, ne vend te atyre bastardeve te terheqjes. Por çeshtja me e rende eshte ajo e galetes. Pak nga pak ushtareve ua reduktuan ne nje racion prej 400 gr ne dite, dhe pardje racioni u zvogelua edhe 100 gr te tjera.

21 PRILL 1913

Ushtaret e Berdices kane arritur te mendojne per te kaluar nga serbet. Disa shkodrane qe luftojne ne ato llogore, kane shkuarte serbet, duke i pyetur nese do t’i lejonin qe te kalonin. Serbet iu pergjigjen se do t’i prisnin me krahe hapur, seatae luftoninTurqine dhe jo ushtaret e saj individualist, te cilet ishin te denje per trimerine, per admirimin dhe respektin e tyre. Duke u siguruar keshtu rruga e lire ushtaret e Berdices u thane oficereve te tyre, se po qe se nuk do te shtohej racioni i galetes, ata do te niseshin duke braktisur pozicionet.
Ne Tarabosh nje batalion i tere lane pushket ne llogore dhe moren rrugen per ne qytet. Menjehere Esat Pasha u doli perpara dhe i bindi te ktheheshin, duke i siguruar se racioni i galetes do te rritej 100 gr.
Ne fakt, te nesermen u be gabimi, qe Taraboshit dhe Berdices iu shtya racioni. Keshtu, qe mbreme filloi reagimi ne Bardhanjor. Zgjati disa ore dhe u shtine disa pushke. Valiu nuk e pa te pershtatshme te nderhynte personalisht, komandanti i frontit e zgjidhi vete kete çeshtje.
Por ne realitet nuk eshte vetem geshtja e galetes qe i shqeteson ushtaret, por eshte se ata nuk e ndjejne me veten te perballojne luften qe po e durojne me shpirt neper dhembe sote gjashte muaj. Ata nuki mban me asnje besim; nuk besojne me se sakrificat e tyre do te mund te sjellin ndonje gje te dobishme per atdheun.
Ne ate gjendje qe jane e kane kuptuar se sa e kote eshte kjo qendrese, e cila ne menyre te pashmangshme po vjen duke u shuar. Ata, gjithashtu, e dine se ne te kaluaren, kundrejt gdo sulmi te armikut, ata mund
te tregonin virtytet e tyre ushtarake, kurse tani, pa dyshim, do te mundeshin.
Te marre fund e te raskapitur nga lodhjet, te munduar nga mundimet e tepruara dhe te zgjatura, qe u kerkohej atyre te benin dite e nate pa nderprerje; te ushqyer keq dhe me pakice; te krasitur (pakesuar) nga luftimet e semundjet, nuk i ndjejne me ne zemrat e tyre burite e luftes perballe armikut. Ne mendjet e tyre dominon mendimi se kete radhe armiku do te korre fitoren. Eshte e kote te vazhdohen ete pesohen mundimet e rrethimit, kur nuk ka me shprese per sukses.
Me mire te dorezohesh per mungese ushqimesh, duke ia penguar armikut ngadhnjimin e nje suksesi te madh perballe te pamposhturve nga armet.Keshtu mendojne ne pergjithesi ushtaret. Dhe kete arsyetim nukefshehin, perkundrazi ebisedojne hapur. Nje mik i imi e pyeti dje nje ushtar, qe kish zbritur nga Taraboshi:
“Si shkon puna atje lart?”.
“Shume mire - ju pergjigj ushtari , - dite e nate bisedojme me malazezet qe kane arritur deri ne 60
metra afer nesh.”
“Atëherë është i mundshëm një sulm?” - e pyeti miku.
“Po neve nuk na intereson fare!” - tha luftëtari.
“Si duhet t’i përgjigjeni!” - kundërshtoi tjetri.
“Nuk do t’i pergjigjemi”-pohoi.
“Po në se futen në llogoret tuaja?”
“Do t’i lëmë të futen” - u përgjigj ushtari me qetësi.
Të gjithë ushtarët e dy batalioneve të vijës së parë, kanë vendosur te veprojne keshtu. Kur ushtaret te sprovuar ne qendrese, me nje guxim te pamohueshem e te papare arrijne te shfaqin mendime te tilla, do te thote se ata kane dhene gjithçka qe mundnin e duhej te jepnin. Dhe nuk eshte e arsyeshme ta peshosh me teper doren mbi ta. Keshtu duhet te kete menduar sonte Esat Pasha, kuri telegrafuan nga Taraboshi se disa nga keta burra kishin braktisur llogoret, duke protestuar se nuk donin me te qendronin. Ata pretendonin te dilnin nga qyteti dhe te shkonin ne fshatrat e tyre. Valiu arriti t'i ndaloje edhe nje here.
Por sot në mëngjes u pa një vapor (anije) turk, që po nisej nga dogana me tre oficerë në bord. Ata ndoshta çojne ndonjë urdhër, që mund t'i ketë kushtuar sakrificën më të madhe komandantit të përgjithshem; bashkëbisedimin (traktativat për dorëzimin e qytetit).

🔵A do të dalë feniksi blu nga zjarri?- nga K. P. Traboini

 🔵 A DO TË DALË FENIKSI BLU NGA ZJARRI?

- Ese për politikën -

Nga Kolec P. Traboini 

Duhet thënë që në krye se elektorati blu po digjet dhe kurvat e politikës po krihen për tu shfaqur të bukura në publik, por droja është se zjarri që ka përfshirë elektoratin blu do të kthehet në hi para se të dalë Feniksi blu. Po kush do të jetë ky Feniks, Basha apo Berisha, se Bardhi u fut nën krahët e nongratës duke u vetëdjegur politikisht.

Jemi këtu dhe shohim me sytë tanë çfarë po ngjet dhe nuk na rezulton siç po thonë foltoristët që Basha na qenka i shitur dhe një tradhtar. Po pse ky zhargon ordiner për një udhëheqës politik?

E di i madh dhe i vogël në Shqipëri se Lul Basha hyri në politikë me ndërmjetësim familjar. Se mendja e kthjelltë shtron pyetjen se nga e gjeti Saliu Lulin që ishte në Kosovë e Hollandë? Kësisoj Lulëzim Basha politikisht rezulton që është kukulla e familjes Berisha. Ishte thjeshtë një pupetë. E kjo derisa diplomacia amerikane kërkoi të trazonte ujërat politike që po qelbeshin në Tiranë, sipas parimit uji që rri qelbet, uji që lëviz pihet. Dhe shpalli Nongratën duke sjellë pshtjellme në kampin blu. Për ta shembur një urë duhet të gjesh pikën kritike. Dhe e gjetën. Kësisoj si fazë e parë përkrahën Lul Bashën, gjithnjë sipas projektit të tyre për lëvizjet politike në Shqipëri. Kur u panë se Berisha po rezistonte dhe kishte elektorat të mjaftueshëm kishin dhe një variant rezervë për t'ia marrë kalanë nga brenda foltores. Por kjo nuk funksionoi për shkak se Berisha është më shumë dinak se karizmatik. Di si ti pastrojë nga rruga ata që i rrezikojnë kolltukun e kryetarit të partisë së Foltores. Ky shfrytëzoi dhe pakënaqësinë popullore ndaj rregjimit të Ramës dhe të pa shpreset u panë të përpëliten në foltore.

Politika amerikane që punon pas kuintave, nuk e largon qëllimin, por thjeshtë ndërron taktikat, kësisoj e tërhoqi Bashën një vit nga skena politike që të shohin nga do shkojë elektorati blu dhe me një tentative pasukses ta nxirrni Berishën nga skena politike. Ky vit pa Lulin dhe zëvëndes Alibeajn në partinë zyrtare të ashtquajtur ironikisht partia e vulës, ishte fazë studimi për diplomatët amerikanë. Ata panë se Berisha megjithse bëri për vete një pjesë të madhe të elektoratit blu, nuk qe në gjendje të fitonte me 14 maj 2023, madje pësoi disfatë të plotë dhe u mbajt si i mbyturi pas fijes së kashtës tek një figurë e dyshuar për terrorizëm si Fredi Beleri në masakrën e vitit 1994 në Peshkëpi të Gjirokastrës ku u vranë dy ushtarakë shqiptarë. Pra frenat në elektoratin blu që po tkurret e copëtohet Berisha i mban, por në të gjithë Shqipërinë e ka humbur davanë dhe nuk ka asnjë shpresë për ndonjë fitore në zgjedhjet e vitit 2025.

Amerikanët e dinë se Rama më shumë ka interes të ketë përballë një Nongrata se një kundërshtar tjetër, me Berishën përballë ai vazhdon të qeverisë si autokrat edhe përtej zgjedhjeve të ardhëshme, prandaj pa u dukur amerikanët i dhanë sinjal Bashës të dalë sepse Berisha vazhdon të forcohet dhe nuk po përballohej dot nga Alibeaj. Edhe Alibeaj u bind për këtë ndaj hoqi dorë edhe nga konkurimi për kryetar. Dhe Luli serish doli pas një gare më se shumti fiktive. Komedia politike e zgjedhjeve të lira e të ndershme edhe brendapërbrenda formacioneve politike vazhdon. Edhe në këtë rast të duket u përdor i njëjtin stil si me rastin e Berishës në disfatën e vitit 2013, kur dha kinse dorëheqjen, doli nga dera tek e përcollën me lotë, por ai nuk e zgjati dhe hyri nga dritarja e Partisë Blu pa ikur kurrë.

Dalja e Bashës si figurë e çliruar nga tutela berishiste, sikur i prishi planet një ambiciozi me zë minor si Gazment Bardhi, që nuk të bind për asgjë veç si një ordinancë i figurave paresore në politikë. Dhe kësisoj zgjodhi të ishte Sanço Panço politik i Nongratës, duke marrë me vete si mish për top ca deputet që nuk e dinë as vetë çfarë atributesh kanë që të jenë përfaqësues të lartë të popullit në Parlament.

Tablloja organizative në elektoratin blu është kësisoj, në një anë Nongrata Berisha, në anën tjetër ish pupeta e tij, kukulla që bëri kryengritje ndaj krijuesit të vet, Lul Basha. As Amerika nuk e parashikoi rezistencen e pashoqe të Nongratës, as Berisha nuk e parashikoi se kishte krijuar një kukull politike të rrezikshme, as elektorati blu nuk e kishte përftyruar se do të bëhej dëshmitar i një lufte kaq të egër brenda familjes që e sundonte Partinë që nga dita e parë e themelimit. E jo pak, plot 33 vjet pothuajse aq sa kishte sunduar diktatori shqiptar Enver Hoxha.

Tabloja e ditës është: Berisha me pasues ca turma të verbëra politike dhe disa politikanë të roitur që vetëm politikanë nuk janë, të cilit ju bashkua Bardhi me një grup deputetësh pa indentitet, e në krahun tjetër Basha me të pakët që përbëjnë një çetë, ku gjithësesi u rikonfirmua si kryetar i njohur ligjërisht i PD.

Po Amerika, që e krijoi këtë tallaz politik, çfarë pritet të bëjë? Ne i duam zgjidhjet e shpejta, por Amerika i ka masat ndryshe dhe kanë ritme e koncepte të tjera prej nesh. Duke qenë se kur nuk ke pulën ha sorrën, hë për hë mbështesin çetën e vogël të Bashës derisa të krijohen rrethana të reja e të dalin elementë të rinj. Ta zëmë ndonjë tip si Adriatik Llapaj që e ushqen me biberon thithlopa Sorros, që edhe kjo thith ç'të mundet nga lop-shtetet e botës. Në Shqipëri familja Sorros është si në shtëpi të vet.Të gjithë e panë Aleksin e vogël fare pranë e pas shpatullave të ish presidentit Clinton në Tiranë. Për qeverinë socialiste familja Sorros është një shtyllë ku mbahet mirë. Mediat thonë se këtë përkrahje qeveria nuk e ka badihava dhe se përfitimet janë dypalëshe.

Ka një grupim të vogël konservator që shihet si pozitivitet dhe shpresë për elektoratin blu, por që në Shqipëri në rrethanat që janë krijuar, mund të mbetet si forcë minore. Shtresat e larta dhe kapitalistët janë kryesish ata që mbrojnë parime konservatore, por ato shtresa janë rrënuar sistematikisht, nuk janë trashëguar ekonomikisht, nuk u dhanë pronat pronarëve të ligjshëm, si rrjedhojë trashigimtarët e shtresave të pasura u terratisën, më së shumti në mërgim, kësisoj dhe politikisht janë të përjashtuar. Shtresat e reja që krijuan pasuri të dyshimta janë pa indentitet të qartë dhe si rezultat nuk kanë ideale veç fitimit, madje shpesh me korrupsion e në shkelje të ligjeve.

E gjithë kjo katrahurë në elektotatin blu ka sjellë si rezultat rrudhjen e mpakjen e tij në të dy grupimet, nuk ka prurje të reja dhe veprojnë me kuadro të konsumuar që publiku nuk ka dëshirë ti dëgjojë dhe as ti shohë.

Elektorati rozë i antagonizmit politik, socialist në pushtet, edhe ai ka një tkurrje për shkak të skandaleve të shumta në një qeverisje të keqe, por kjo rrudhje është më e pakët se te kundërshtarët, sepse qeveria një pjesë të madhe të elektoratit të saj e ka me nënpunës të shtetit, që në të vërtetë janë militantët më të zjarrtë të partisë në pushtet. Një praktikë qeverisje ku partia fituese të ndërrojë tërë nënpunësit për të punësuar vetëm militantët e vet nuk ekziston në asnjë vend të Europës përveçse në Shqipëri.

Statusi i nënpunësit nuk ka asnjë garanci. Partia fituese në pushtet mund ti flakë punonjësit kur të dojë veç me një lajmërim. Kjo është më e keqja e të gjitha të këqijave në shtetin shqiptar, ajo e kthen shtetin në një streh klanesh, ik klani i Nanos vjen klani Berishës, ik klani i këtij dhe vjen klani i Ramës. Fshihet e ndërrohet e gjith administrata. Nënpunësi i shtetit kthehet në një figurë pa personalitet e servil që partia në pushtet i përdor si gardë elektorale për ta mbajtur pushtetin. Kësisoj me degradimin e opozitës, fryma e monizmit ringjallët, lindin autokratët me dëshirë të shfrenuar që gjithçka ta përqendrojnë në dorën e vet, duke u përpjekur jo pa sukses që tërë pushteti dhe vetë shteti të jetë nën drejtimin e kontrollin e një njeriu, timonierit të madh.. 

Në Shqipëri kjo po ndodh nën indiferencen e qarqeve europiane të monitorimit, të emisarëve të saj që shkojnë e vinë në Tiranë si balerinat në skenë, ndërkohë Amerika që e ka ndër planet e veta strategjike faktorin shqiptar në Ballkan, punon në heshtje dhe nuk do tu japë dukje veprimeve të saj, ndaj i vëzhgon ngjarjet kinse me indiferencë e mosndërhyrje, sakohë që interesat e saj nuk preken. Qeverisësit shqiptarë dinakë e kanë kuptuar këtë dhe ndërsa me popullin e vet bëjnë harbutin, me të huajt e mëdhenj bëjnë kokëulurin e bindur. Por këta derbederët të politikës, që varfërojnë popullin dhe pasurohen në kurriz të tij, të mos ndjehen shumë të sigurtë, duhet të dinë se Amerika ka në xhep shumë vende, duke përfshirë Shqipërinë e Kosovën dhe më gjërë, por askush nuk e ka në xhep Amerikën. Dil sa të duash në fotografi me presidenta amerikanë, lobo e jep dollarë për takime në rangje të larta, kur e tepron zullumin Amerika të lëshon pa asnjë keqardhje e pa asnjë mëdyshje, dhe e sheh vetën përballë drejtësisë, ose ikur hajdutëshe nga sytë këmbët si zëvendës kryeministri i Shqipërisë.

Pyetjes dyshuese apo shprespritëse se çfarë do bëjë më tej Amerika me misionin e nisur për trazimin e më pas kthjellimin ujrave të politikës shqiptare, veçmas opozitës në krizë, vështirë është ti japësh gjegje. Politikës amerikane nuk ja bën dot prognozën askush. 

Gjegje një komenti:

 ...Amerika nuk e fali Afganistanin, por ndodhi një fenomen qe nuk e paskeni vënë re. Qeverisja e ngritur ishte kaq e korruptuar (si këta tonët tani), sa populli afganistanas u thoshte amerikanëve, pse i mbani këta hajdutë, të cilët nuk punonin e merrnin para nga Amerika duke mos bërë asgjë. Nje qeverisje parazitësh. Ishin shpenzime kolosale. Amerika thjeshte e braktisi Afganistanin. Dhe mirë bëri. Kjo është një mësim historik. E kam shënuar në shkrim që nuk është e keqja kur merret Amerika me ty, siç ju e sillni në vemendje përciptë, fatkeqësia vjen nësë të braktis Amerika. E kjo të jetë vath në vesh për Shqipërinë dhe Kosovën, aq më tepër për këtë të fundit, sepse Amerika nuk e çliroi Kosoven për tu bërë një provincë e kalifatit Islamik të Osmanëve që kërkojnë të ringrenë Erdoganistët. E ndjeva të nevojshme të shpjegohem që të mos keqkuptohet shkrimi i mësipërm.

Sa për shprehjen mjer ai popull që pret shpëtim nga të tjeret, të paktën ne shqiptarët të mos i përdorim këto citate sepse po të mos ishin Amerika dhe Austria nuk do kishte Shqipëri mbi faqe të dheut.

Gjithësesi mbijeton ai njeri, ai popull, apo qoftë dhe ai komb që di jo vetëm të luftojë, por edhe të përshtatet në kushtet e rrethanat e reja e jo të vetizolohet në mjerimin e vet sovran.

Botuar në gazeta SOT

30 prill 2024

https://sot.com.al/kultura/a-do-te-dale-feniksi-blu-nga-zjarri-i660882

🟣 Xhubleta me emër turk - marrëzia jonë doktorale - nga K. P. Traboini

XHUBLETA ME EMËR TURK - MARRËZIA JONË DOKTORALE

 

Ja çfarë shkruan Monika Stafa, doktore e shkencave, në shkrimin e saj "Xhubleta dhe marrëzia jonë atdhetare" më 12 gusht 2023:

"Nga pikëpamja etimologjike emri i xhubletës është lidhur me fjalën-rrënjë të turqishtes cüppe, me kuptimin fustan, që është huajtur në shqip në disa forma: xhybe, xhubè, xhubletë, me sa duket dhe xhup."

 

 Nga Kolec P. Traboini

Që disa muhaxhirë ardhacakë që nga viti 1912 ju ka mbetur mendja Turqi dhe gjithçka e lidhin me kohën e osmanëve, për të cilën jo pak ardhacakë kanë nostalgj, e dimë, po pse kjo zonjë fort e dukshme në Media TV e fut Turqinë në xhubletë, këtë nuk po arrijmë ta kuptojmë.

Kur lexova këtë xhevahir të gazetares të shumë pranishme në media TV, mu kujtua një ngjarje historike.

Një valiu turk të Shkodrës, Vuçi Pasha, i kisht mbet syri te një vashe, Nora e Kelmendit, kish dashtë turku të futet nën xhubletën e saj...por pashait turk pushtues i shkoi koka për lesh.

Ja çfarë ma sjell trurin rrotull; se del kjo Monika Stafa dhe na e fut turkun nën xhubletë duke shkruar se është fjalë turke.

E hamdyrylah, moj zonja doktoresh e shkencave albanologjike! Kur merr përsipër të studiosh xhubleten 4 mijë vjeçare, si mendon, se ajo nuk ka pasur emër 3600 vjet e vetëm në 400 vjetshin e fundit erdhën turko osmanët dhe i vunë emrin turk xhubletës së grave e vajzave malësore. Si e pranuan paraardhësit e mi të largët, malësorë, këtë turp?! E paimagjinueshme për një mendje të kthjelltë. Kur vetë turko osmanëve nuk ua mbante të shkonin në Malesi e Bjeshkë të nalta se i priste vdekja, si ja paskan arritur ti vendosin emrin xhubletës së grave shqiptare.

Po si moj zonja gazetare nuk u fute në internet, Google Search, të kerkoje pasurinë e veshjeve ballkanike, të Europës së Jugut dhe të gjeje ndonjë gjë për të qenë nga Perëndimi, por drejt e në Lindje, në Turqi.

Ja po të ndihmojmë të plotësosh sadopak njohuritë e tua nga kërkimet në internet. Xhubleta nuk ka asnjë lidhje me ndonjë fjalë turke. Në do të kërkosh do të gjesh se fjala më e afert është Dubletë, që edhe sot është emer veshje grash në Francë, në Angli dhe madje edhe në Gjermani.

Dubletë për faktin se është veshje dyfishe, e gjëre, përbëhet nga dy pjesë, dy skaje që bashkohen.

Xhubleta në të vertetë është dublete. Nuk i hyj teorisë së morfemave se edhe aty mund të gjehet diçka. Ashtu ta zemë se kapela me strehe në origjinë është quajtur kapele albaneze. E kanë quajtur të huajt kështu dhe jo ne.

Vasel Gilaj, nga Amerika që përgatit revisten elektronike "Malësia" na sjell këtë referencë: 

 

"Miss Edit Durham, një shekull më parë ka shkruar, citoj: “Kur i pyeta gratë malësore se pse mbanin në atë që ato e thërrisnin kapicë simbolin turk gjysmë hënë dhe yll të qëndisur, ato bënë kryq dhe e mohuan me mllef padinë qe u bëra, duke mu përgjigjur se e kemi mbajtur gjithmonë, nuk është turke, ne jemi katolike të mira. Ato pohuan gjithashtu se ajo ishte shumë e vjetër, - hana, me thanë, shkon me yllin”. Edhe unë - sqaron Durham e pranoj se është pikërisht shtrati i lashtë pagan i simboleve ornamentale të xhubletës që pranon natyrshëm sot simbole të tilla, në dukje kontradiktore."

Po të lexosh librat studimorë të veshjeve do të gjesh se ka fjalë burimore arbërore, dhe është krejt jasht llogjike që ndersa shfaroseshin nga pushtuesit e hordhitë e lindjes, malësorët i venin veshjes se grave e vajzave të tyre një emer turk.

 

Po në fund të fundit fjala turke Cüppe është ajo që ne i themi krejcë, diçka me të cilën gratë mbulojnë kryet, por pa asnjë lidhje me Xhubleten e Malësisë.

Mirë është të mos i themi seriozisht gjërat që janë për të qeshur dhe e kundërta të mos i themi me të qeshur gjërat që kërkojnë seriozitet.

Shtesë nga komentet e mia:

Nëse jeni nihilista dhe merrni broçkullat e që qarkullojnë për xhubletën me emër turk, nëse më tej doni të dini më shumë, rreferojuni Edith Durhamit, si ju pergjigjen gratë malësore kur ajo ju tha pse mbani simbole turke në kapicë, yll e hanë, pjesë e veshjes me xhubletë. Ato ju përgjigjen se asgja turke nuk ka në xhubleten tonë. E del tash kjo zonja televizive të mohojë çfarë thanë gratë malsore 100 vjet ma parë kur ende ishte turku zaptues në këto troje. Prandaj nuk po i kuptoj as këshillat e ndonjërit duke i quajtur të pranueshme obsionet e saj dhe eja të debatojmë. Përse? Sill argumenta ti që na vë në dyshim e jo ne që jemi pjesë trashëguese e kësaj historie.

Pavarsish çfarë thoni ju apo Monika Safa, një gja e di me siguri, që shumëkujt në këtë Shqipni u ka le dielli e hana kur kanë ardhe turqit në këto troje, për këtë kemi mbet si qyqarë me atdhe të cunguar.

Më thoni çfarë argumentas më kërkohen të vërtetoj që jetoj e që ju nuk e besoni? Të bërtas deri në kup të qiellit. Dubletë eshte Jubletë, Xhubletë. Po sikur kjo fjalë (po fantazoj) të kete ardhur nga llirishtja. Dy bletë, që në një farë mënyre e ka një kuptim, një veshje grash që ngjan me dy blete, të hapura si fletët. Si dy fletë.

 

Nuk kam ndërmend të bëj studime, por të thuash është turke është çmenduri. E thonë enciklopeditë e botës. Fjala ka lindur prej teknikës së përdorur, dhe e formës që ka, si hinkë e përmbysur. Edhe sot në kostumografinë botërore përdoret fjala Dubletë. Dhe po ta shohesh në figurat shoqëruese janë teknikisht të njejtat teknika e forma konike. Paska ardhur turku e i ka venë emrin xhubletes kur vetë vinte në brigjet e Adriatikut thue picak. Kur ishte një popull nomad e nuk kishte shtëpi e katandi e vershonte si hordhi. Mos më bani me qesh pash zotin. Se shenjën e fortë të ID që na përfaqson në UNESCO po na e nxirrni turke. Dhe na venë kushtin; vertetoje se nuk është turke. Se vikërka nga fjala Cüppe.

Qesharake, ku Cüppe e ku Dubletë, Jubletë, Xhubletë.

Turkomania në tokat shqiptare vazhdon. Mjerisht e poshtërsisht. Duke e parë më gjërë si pjesë e një plani të madh për humbjen e indentitetit dhe shkombtarizimin e shqiptarëve, vëmë re se punojnë përditë për një qëllim të largët, ogurzi, duke arritur deri atje sa, ne u dashka tua vërtetojmë, bash këtyre, që jemi ata që jemi e jo siç na duan ata.

- Si janë shqiptarët e tu, At Fishtë?

- Ashtu siç i do armiku...

 

©️ Kolec P. Traboini, 30 gusht 2023

🟪 KATEKIZMI KATOLIK - nga Monsinjor Ernest M. Çoba

KATEKIZM KATHOLIK
PARATHANE

          Ne kie se parathanja në krye të njij libri nde shum raste àsht bàm nji formalitet, në krye të këti vëllimi me duket nji detyrë, detyrë evarije ndai bashkëpuntorë e bamirësa.
          Më bahet si sot, me gjithë se janë mbushë mà se dhetë vjet.
Në nji ndër lokale të Kolegjës Ksaverjane - shndërrum prei ngiariesh s'atyne dit ndër dhoma argëtimi - në mes të poterës tanë jetë e rini të djelmoçavet të Rrethit V.K. "D. Bosco", hyn, në nji nadje prendvere, F. i Nd. At Florian Berisha - ai jezuit sa i fjeshte e i përvujtë aqë fetàr e zelltàr - e më grishë për nji pyetje.
          "Këqyr - më thotë, - kam menden me pregatitë nji libër Katekizmi për klase fillore. A mundesh me më ndihmuem?" "Me gith qéf” ja kthej.
          Atëherë Áti nzjerrë nji tube letra e më difton landën qi kishte mbledhun.
Bazën e kishte vum tu "Shkurtorja e Piut X", por fjeshtësuem e diku shkurtuem, tue ia përshtatë fuqis mendore të moshës së njomë.
          E për disa muaj të mirë punën e vazhduem sëbashku. Katekizme githë nduerësh, shqip e në gjuhë të hueja, shfletsoheshin ndër duerë tona. Por, mbandej, veprimi u pezullue....
Kishte dalë në dritë Pjesa I e Katekizmit "Shpejt e mirë" e kopjet e shumta në pak dit u sosën.
Tue parapám se F. i Nd. At Mark Harapi S. J. do ta kryente veprën, menduem m'e lanë atë tánen.
          U shugurova meshtár.... Shkova në Qelë të Shkodrës....
          At Berisha qi tashmà e kishte hjekë mendimin e vijimit të Katekizmit - vinte shpesh me më pam.
          Ni ditë F. i Nd. Z. Famullitari, D. Mikel Koliqi, tue marrun vesht për Katekizmin e nisun, na këshillon me e vazhduem, veç jo ma si tekst filloresh, por lyceu s'ulte, mbasi ishte tepër i nevojshëm për këto kohë kritike.
          Mendimi na pëlqehet të dyve; vetem At Berisha don qi ta marr unë mbi veti punimin, tue më ndihmuem ai me grumbullimin e landës.
          Edhe nji frymzim i ri nga Z. Famullitari: Mos m'e lanë librin vetem me pyetje e përgjegje të thata, por m'e mbelmyem me zhvillime e ndodhje, në mënyrë qi ta shijojë me andje e ta bluejë pa të vështirë dhe populli i vogël.
          Mbas njij punimi së parreshtun për mà se nji vjetë, në mes tekstash e vëllimesh gjithë farësh, libri katekistik i fillorevet u metamorfozue.
          E ndë kaqë nji Mësues jezuit e muer mbi veti barrën e mërziteshme ta dysharisë me makinë shkrimi...
Kryem sẽ shkruemi, përherë bashkë me At Berishën i dhamë nji rikëqyrje e Ky, për eksperiment, e përdori, si dorëshkrim, në mësim të Besimit në I Gymnazike të Seminarit Papënuer e të Kolegjës Ksaveriane, tue grishun ndër sprovime të fundit Shk. e Ti Tëmz. Arqipeshkvin Metropolit, i Cili mbet shum i këndaqun.
          Por, nemo iudex in causa propria: prandej menduem të ja apim të gjitha dorëshkrimet, për shqyrtim, Poetit t'ambëlsis, F. të Nd. D. Ndré Zadëjës.
          Mbas pak muejësh, D. Ndreu i kthei me nji letër përgëzimi e urimi, ku dhe këshillonte qi disa fakte të shkurtoheshin paksá.
          Vërejtja ishte s ka má me vend! Me gëzim ja hymë punës s'operimit, pse ndryshej libri do të delte me të vërtetë tepër i gjatë. U kufizuem tue lanun ato ndodhje qi plotsojshin zhvillimin e katekizmit, e faktet e Shkrimit Shejt gati gjithëherë vetëm i nomotisëm.
          Kaloi edhe nji vjetë e vepra pritëte nji bamirës qi ta botonte...
          Njatje kahë vera e vjetit 1941 disá... shpëresë të mira, e letrat e këqyrëne e të rikëqyrëne shkruehen rishtas me makinë... Ndër kaqë nisim punimin e Liturgis...
         Por qe pengesë të reja, demoralizim, shpëresë gati të humbuna.... deri sa penda e Theologut të vëlerët, At Mark Harapit, i ep të prekënet e mistrin e mbrame Besojmës, tue prémtuem ndihmën e çmueshme të vetën dhe për pjesë tjera.
          Veçse çka? - me githë Imprimatur të Shk. së Ti Metropolitit - nga mungesa e mjetevet financiare, dorëshkrimi prap po flënte në gjumin e harresës, kúr pa pritë e pa kujtuem, shi në gusht të këti vjeti, Z. Famullitari i Trushit, F. i Nd. D. Nikoll Dragusha, me nji zémërgjánsi shembullore vetë se veti dha të hollat për botimin e kësajë pjesë së parë, tue marrun për sipër dhe shpenzimet e të gjithë blêjvet tjerë.
         Qe historija dhetëvjeçare e pregatitjes së këti teksti: Falënderje botore bashkëpuntorëvet e batmirësvet!


Ernest M. Çoba
ndihmësfamullitari
Shkodër, 4 Shtatuer 1944 

Monsinjor Ernest M. Çoba, (16 shkurt 1912 - 8 janar 1980), ishte kreu i Kishës Katolike Shqiptare në kohën e diktaturës komuniste në Shqipëri, u arrestua për veprimtari klerikale në kohën e ndalimit të institucioneve fetare, u dënua dhe e vranë në burg të Tiranës me 8 janar 1980. Dom Ernest M. Çoba ishte një nga figurat me emblematike të rezistencës kristiane antikomuniste. Në gjyqin që ju bë ai tregoi nje trimeri te pashoqe duke ju drejtuar hetuesve kriminelë e gjyqtarëve të sistemit diktatorjal:  "Komunizmin e kam urryer gjithmonë, e urrej dhe do ta urrej deri në vdekje!"

Përgatiti: Kolec P. Traboini 

 

IMZOT ERNEST ÇOBA- ARQIPESHKVI I SHKODRËS

(1912-1980) 

Imzot Ernest Çoba, ipeshkëv i butë, i ëmbël, simbol i gjallë i dashurisë së krishterë. Në periudhën e diktaturës komuniste e dëshmoi me heroizëm të pashoq Krishtin ndër tortura mizore, që ia shkurtuan edhe jetën. U bë kështu model për të krishterët e grigjës që i qe besuar. Vuajti me durim të pashoq, me shqetësimin e vetëm që t'i ngjante sa më shumë Krishtit në Kalvar, derisa vdiq në spitalin e burgut në Tiranës më 8 janar 1980.

Më 8 janar 1980, vdiq në burg dëshmitari i fesë së krishterë, imzot Ernest Çoba, kryeipeshkëv i Shkodrës, pasi, në kundërshtim me natyrën e tij të butë e të brishtë, e dëshmoi me heroizëm të pashoq Krishtin ndër tortura mizore, që ia shkurtuan edhe jetën. U bë kështu model për të krishterët e grigjës që i qe besuar.

Imzot Ernest Çoba lindi më 16 shkurt 1912 në një familje të vjetër qytetare shkodrane. Mësimet e para dhe ato të mesme i kreu në Seminarin Papnor. U shugurua meshtar më 9 shkurt 1936. Kreu detyra të ndryshme pranë seminarit papnor, ku ishte përgatitur. Shërbeu edhe si mësues i besimit ndër shkollat e qytetit. Pas vdekjes së imzot Gaspër Thaçit dhe arrestimit të dom Mikel Koliqit, kreu njëherësh detyrën e zëvendës-famullitarit dhe të famullitarit të Shkodrës. Ishte një nga ipeshkvijtë që u shugurua në kohën më kritike për Kishën, kur bëheshin përpjekjet për ta shkëputur nga Selia e Shenjtë. I vetmi ipeshkëv që ishte ende gjallë e jo në pranga, imzot Bernardin Shllaku, e shuguroi imzot Ernest Çobën, së bashku me ipeshkvin e Durrësit, imzot Pjetër Demën më 20 prill të vitit 1952.

Vishte petkat (paramentet) liturgjike me ngjyrë të kuqe, në kohën kur kjo ngjyrë simbolizonte gjakun e sivëllezërve të tij, që derdhej pa kursim ndër zaje të shkreta për Fé e Atdhé. Ai merrte në duar një mision, që i ngjiste shumë misionit të ipeshkvijve të parë të krishterimit, të cilët shumë shpesh e bënë më të theksuar të kuqen e petkut të tyre, duke e ngjyrosur me gjakun e derdhur amfiteatrove për t'i qëndruar besnikë Krishtit dhe Zëvendësit të tij mbi tokë, Papës së Romës. Pak kohë pas shugurimit të tij, imzot Shllaku vdiq. Dioqeza e Shkodrës, që mbas shkëputjes nga dioqeza e Tivarit, kishte pasur pesë ipeshkvij të mëdhenj: Imzot Karl Pooten, Pashko Guerinin, Jak Serreqin, Lazër Mjedën e Gaspër Thaçin, mbeti ndër duart e ipeshkvit të butë, të ëmbël, simbol i gjallë i dashurisë së krishterë, imzot Ernest Çobës.

Ja si e përshkruan, ipeshkvi ndihmës i Shkodrës, pas rënies së diktaturës komuniste, imzot Zef Simoni në librin e tij "Portrete klerikësh katolikë":

Imzot Ernest Çoba" kishte trup të shkurtë, sy të shkathët, gjysmë të mshehun mbas syzeve të errëta kur shërbente në kishë apo në zyrë. Kishte cilësi të mira: ishte i përvujtë, kryeulun, i qetë, i matun, i palodhun në shërbime, deri ndër ato që nuk i përkitshin si ipeshkëv. Monsinjori do të gjindej çdo ditë, mbasi kremtonte Meshën e orës 6, mbi krye të sëmurëve të qytetit, ndër koliba, tue çue sakramendet shenjte, ndërmjet fëmijëve në orë katekizmi masiv, kur Kisha e madhe gumëzhinte nga zanet fëminore. Kjo bani të fitonte popullaritet të madh e simpati, sidomos ndërmjet të vorfënve.

Qe drejtues i shoqnisë së Kryqtarëve të vegjël pranë etërve jezuitë, njohës i tri gjuhëve të huaja, specialist i teologjisë morale dhe i lëndëve të besimit, e jo ma pak, meshtar praktik në punët e fesë e të liturgjisë. Nuk mujti të marrë pjesë në Koncilin II të Vatikanit por, me largpamësinë e tij, bani të depërtojë fryma e Koncilit në gjithë jetën e Kishës. Pati guximin të mblidhte një grup dëshirtarësh për rrugën e meshtarisë dhe të shuguronte shatë prej tyne, ashtu si dhe guximin të mbante lidhje të ngushta me Selinë e Shenjtë, duke shfrytëzue të gjitha mjetet dhe rrugët e mundëshme".

Në prag të mbylljes së Kishave, në një të diel të hidhur, në sa ishte thirrur që të akuzohej nga regjimi komunist, imzot Ernest Çoba u kthye në akuzues, duke mbajtur një fjalim të zjarrtë, që i ngjiste predikimii, për të mbrojtur Zotin e sulmuar, Kishat në prag të rrënimit të madh. Megjithatë, jo shumë kohë më vonë dyert e Kishave e të Tempujve tjerë të Zotit, do të mbylleshin. Atëherë imzot Ernest Çoba u detyrua të kthehej pranë familjes. Prej derës atërore doli me pranga ndër duar. Ishte viti 1976. Gjyqi komunist e dënoi me 25 vjet burgim, si të ishte më i madhi kriminel. Akuzohej se kishte mbajtur lidhje me Selinë e Shenjtë me anën e legatës italiane.

Vuajti me durim të pashoq, me shqetësimin e vetëm që t'i ngjante sa më shumë Krishtit në Kalvar, derisa vdiq në spitalin e burgut në Tiranës më 8 janar 1980. Ishte një vdekje misterioze, - siç dëshmon në librin e lartpërmendur Imzot Simoni. Mbyllte sytë pas një injeksioni që iu bë në ditët e para të janarit 1980, pak ditë para përkujtimit të Shën Ernestit. Për figurën e tij është shkruar disa herë, por nuk janë bërë ende përpjekje serioze për të mbledhur dëshmitë mbi qëndrimin heroik dhe fundin e tij.

Vatican News, 7 janar 2020